Varis Çorabı Nasıl Seçilir? Basınç Sınıfları

Eczanede "Kaç numara, hangi sınıf, diz altı mı külotlu mu?" sorularıyla karşılaştıysanız ne cevap vereceğinizi bilememek çok doğal. Doğru varis çorabı üç bilgiyle seçilir: hekimin önerdiği basınç sınıfı, bacağınızdan sabah alınan ölçüler ve çorabın boyu. Biri eksik kaldığında çorap ya fazla sıkar ya da işe yaramayacak kadar gevşek kalır.

Tıbbi adıyla kompresyon çorabı, bacağa dışarıdan kademeli basınç uygular. Basınç ayak bileğinde en yüksektir ve yukarı çıktıkça azalır. Bu düzen, toplardamarlardaki kanın kalbe doğru akmasına yardım eder, akşam şişliğini ve ağırlık hissini hafifletir. Çorap varisleri yok etmez; şikâyetleri kontrol altında tutmaya ve hastalığın ilerleyişini yavaşlatmaya destek olur.

Basınç sınıfı ne anlama gelir?

Basınç sınıfı, çorabın ayak bileği hizasında uyguladığı basıncı gösterir ve mmHg (milimetre cıva) birimiyle ifade edilir. Sınıfların sınırları ülkeye ve kullanılan standarda göre biraz değişir. Aşağıdaki aralıkları yaklaşık değerler olarak okuyun:

• 1. sınıf: yaklaşık 18-21 mmHg. Hafif şikâyetlerde, uzun süre ayakta kalanlarda ve gebelikte sık önerilir.
• 2. sınıf: yaklaşık 23-32 mmHg. Belirgin varislerde, akşam şişliğinde ve işlem sonrası dönemde en sık kullanılan aralıktır.
• 3. sınıf: yaklaşık 34-46 mmHg. İleri toplardamar yetmezliğinde, iyileşmiş bacak yarası sonrası ya da lenfödemde gündeme gelir.
• 4. sınıf: yaklaşık 49 mmHg ve üzeri. Seyrek kullanılır, genellikle ağır lenfödem içindir.

Bazı ülkelerde ve ürünlerde sınıf yerine doğrudan 15-20, 20-30 ya da 30-40 mmHg gibi aralıklar yazar. Etiketteki ifadeyi hekimin önerisiyle karşılaştırmanız yeterlidir. Hangi sınıfın size uygun olduğunu muayene bulgularınız belirler; varisin evresi bu kararda önemli bir ölçüttür. Evreler hakkında bilgi için varis hastalığının evreleri yazısına bakabilirsiniz.

Varis çorabı numarası nasıl belirlenir?

Ayakkabı numarası ya da beden ölçünüz çorap için yeterli değildir. Varis çorabı numarası bacağın çevre ve boy ölçüleriyle belirlenir. Ölçüyü sabah, bacak henüz şişmemişken almak önemlidir. Akşam alınan ölçüyle seçilen çorap ertesi sabah gevşek kalabilir.

Diz altı çorap için genellikle ayak bileğinin en ince yerinin çevresi, baldırın en kalın yerinin çevresi ve topuktan diz altına kadar olan uzunluk ölçülür. Uyluk boyu ya da külotlu modellerde uyluğun en kalın yerinin çevresi ve topuktan kasığa kadar olan boy da eklenir. Ölçüm esnemeyen bir mezurayla, deriyi sıkmadan yapılmalıdır. Örneğin ayak bileği 22 cm, baldırı 36 cm olan biri, üreticinin tablosunda bu iki değerin birlikte düştüğü numarayı seçer. İki bacak arasında 2 cm'den fazla fark varsa her bacak için ayrı ölçü almak gerekebilir.

Diz altı mı, uyluk boyu mu, külotlu mu?

Çorabın boyu, şikâyetin nerede olduğuna göre seçilir. Varisler ve şişlik diz altında sınırlıysa diz altı model çoğu kişide yeterlidir; giymesi de daha kolaydır. Uyluğun iç yüzüne kadar uzanan varislerde ya da işlem sonrası dönemde uyluk boyu ya da külotlu model önerilebilir.

Uyluk boyu modellerin üst kısmında kaymayı önleyen silikon bir bant bulunur. Hassas ciltlerde bu bant kaşıntı yapabilir; böyle bir durumda külotlu model daha rahat olabilir. Gebelikte karın bölümü esneyen özel külotlu modeller vardır. Ayak ucu açık ya da kapalı seçenekler de bulunur; burun kısmının açık olması ayak parmaklarında baskı ya da mantar sorunu olanlar için daha konforludur.

Kompresyon çorabını kimler giymemeli?

Kompresyon çorabı herkes için uygun değildir. Bacak atardamarlarında ileri darlık olan kişilerde dışarıdan uygulanan basınç dolaşımı daha da azaltabilir. Yürürken baldır ağrısı, soğuk ayak ya da ayakta zayıf nabız varsa önce atardamarlar değerlendirilir. Ayak bileği kol indeksi bu amaçla kullanılan basit bir ölçümdür.

İleri kalp yetmezliği, bacakta akıntılı cilt iltihabı, açık enfekte yara, ciddi sinir hasarına bağlı his kaybı ve çorabın malzemesine alerji de dikkat gerektiren durumlardır. Tek bacakta yeni başlayan ağrılı şişlik varsa çorap almadan önce pıhtı olasılığı dışlanmalıdır; bu konuda derin ven trombozu yazısında ayrıntılı bilgi var.

Gün içinde ne kadar süre giyilmeli?

Genel kural, çorabın sabah yataktan kalkar kalkmaz, bacak henüz şişmeden giyilmesi ve akşam yatarken çıkarılmasıdır. Şişlik birkaç saat içinde başladığı için öğlen giyilen çorap hem zor geçer hem de daha az fayda sağlar. Çorabı ayağınız kuruyken ve ellerinizde yüzük yokken giymek lifleri korur. Lastik eldiven kullanmak, kumaşı bacak boyunca eşit dağıtmayı kolaylaştırır.

Haftanın 5-6 günü ayakta çalışan biri için çorabın iş günleri boyunca giyilmesi genellikle önerilir. Hafta sonu bacaklar daha az yoruluyorsa hekimle konuşarak kullanımı azaltmak mümkün olabilir. 4 saati aşan uçak ya da otobüs yolculuklarında da çorap pek çok kişiye rahatlık sağlar; bu sürelerde ara ara kalkıp yürümek ihmal edilmemelidir. Gün içinde pozisyon değiştirmeyle şikâyetleri azaltmanın yolları varis ağrısını azaltan pozisyon değiştirme teknikleri yazısında anlatılıyor.

İlk günlerde çorap sıkıcı gelebilir. Çoğu kişi 1-2 hafta içinde alışır. Alışma döneminde ağrı, morarma, uyuşma ya da deride kızarık izler ortaya çıkıyorsa çorabı zorla giymeye devam etmek yerine numarayı ve sınıfı yeniden kontrol ettirmek gerekir. Sertleşmiş ya da kızarmış deri, bazen çorabın kendisinden değil altta yatan toplardamar sorunundan kaynaklanır.

Çorap ne zaman değiştirilmeli?

Elastik lifler yıkandıkça ve giyildikçe gücünü kaybeder. Her gün giyilen bir çorap genellikle 3-6 ay içinde basıncını belirgin biçimde yitirir. Çorap kolay giyilmeye başladıysa, bilekte kırışıyorsa ya da gün içinde aşağı kayıyorsa yenilemenin zamanı gelmiş olabilir. Dönüşümlü kullanmak için 2 çift edinmek pratik bir yoldur.

Çorabı ılık suda, yumuşak bir deterjanla yıkamak ve kaloriferin üzerinde değil, gölgede kurutmak ömrünü uzatır. Kilo değişikliği olduysa ölçüleri yeniden almak gerekir. Sıcak havalarda çorap kullanımına dair pratik öneriler sıcak havaların varisli hastalara etkileri yazısında yer alıyor.

Sık sorulan sorular

Varis çorabı gece giyilir mi?

Çoğu durumda hayır. Yatarken bacaktaki toplardamar basıncı zaten düşer. İşlem sonrası ilk 24-48 saat gibi özel durumlarda hekim gece de giyilmesini isteyebilir.

Eczanedeki hazır çorap yeterli mi?

Ölçülerinize uygun numara ve hekimin önerdiği sınıf seçildiyse hazır çorap çoğu kişide yeterlidir. Ölçüleri standart tabloların dışında kalan bacaklarda ısmarlama çorap gerekebilir.

Çorap giyince ayağım uyuşuyor, ne yapmalıyım?

Uyuşma, morarma ya da ağrı çorabın fazla sıktığını ya da yanlış numara olduğunu gösterebilir. Çorabı çıkarın ve hekiminize danışın. Çorabın üst kenarını katlamak da basıncı bir noktada toplayacağı için önerilmez.

Doğru numara ve doğru sınıfta seçilen bir çorap, gün sonundaki ağırlık hissini çoğu kişide belirgin biçimde hafifletir. Varis çorabı bir kez alınıp unutulacak bir ürün değildir; ölçüler ve ihtiyaç yıllar içinde değişebilir, bu yüzden kontrole giderken çorabınızı da yanınızda götürmek yararlıdır. Çorabın tek başına yeterli olmadığı durumlarda ameliyatsız varis tedavisi seçenekleri konuşulabilir. Hangi sınıfın ve boyun size uygun olduğunu belirlemek için bir kalp ve damar cerrahisi uzmanına muayene olmak en sağlıklı başlangıçtır.

Bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgi verir; tanı ve tedavi yerine geçmez. Bacaklarınızda ya da damarlarınızda fark ettiğiniz bir değişiklik için bir kalp ve damar cerrahisi uzmanına başvurun.