Radyofrekans mı lazer mi sorusunun kısa cevabı şudur: iki yöntem de aynı işi, yani yetmezlikli toplardamarı içeriden ısıyla kapatmayı farklı bir enerji kaynağıyla yapar. Uygun adaylarda iki yöntemin sonuçları birbirine yakındır. Seçimi çoğu zaman cihaz markasından çok damarın çapı, seyri ve derinliği ile hekimin deneyimi belirler.
İki yönteme birlikte termal ablasyon denir. Ablasyon, damarın tahrip edilip kapatılması anlamına gelir; "termal" ise bunun ısıyla yapıldığını anlatır. Aşağıda iki tekniğin nasıl çalıştığını, hangi noktalarda ayrıştığını ve muayenede seçimin neye göre yapıldığını sırayla ele alıyoruz.
Termal ablasyon neyi hedefler?
Bacaktaki varislerin önemli bir kısmı, büyük ya da küçük safen ven gibi ana yüzeyel toplardamarlardaki reflüden beslenir. Reflü, kanın bozuk kapakçıklardan geriye, ayağa doğru kaçmasıdır. Doppler ultrasonda yüzeyel toplardamarlarda 0,5 saniyeden uzun süren geri akış genellikle anlamlı kabul edilir.
Termal ablasyonda amaç bu bozuk ana gövdeyi kapatmaktır. Kapanan damar birkaç ay içinde büzüşür ve vücut tarafından büyük ölçüde emilir. Kan, sağlam derin toplardamarlar üzerinden kalbe dönmeye devam eder. Bacağın toplam kan dönüşünün büyük bölümünü zaten derin sistem taşıdığı için bu durum dolaşımı zorlamaz. Yüzeydeki kıvrımlı yan dallar ise aynı seansta ya da sonraki haftalarda köpük tedavisi veya küçük kesilerle ayrıca ele alınabilir.
Lazer ablasyon nasıl çalışır?
Lazer ablasyonda damarın içine ince bir lazer lifi yerleştirilir. Lif, ultrason eşliğinde genellikle diz hizasından girilerek kasıktaki birleşim yerinin yaklaşık 1-2 cm altına kadar ilerletilir. Ardından lif sabit bir hızla geri çekilirken lazer enerjisi damar duvarını ısıtır ve büzüştürür.
Eski kuşak cihazlarda daha kısa dalga boyları ve uç kısmından ışık veren lifler kullanılıyordu. Son 15 yılda yaygınlaşan 1470 nm civarındaki dalga boyları ve ışığı çevreye dağıtan radyal lifler, işlem sonrası morluk ve ağrı şikâyetini belirgin biçimde azalttı. İşlemin adım adım nasıl ilerlediğini endovenöz lazer ablasyon nasıl yapılır yazısında ayrıntılı anlattık.
RF ablasyon nasıl çalışır?
RF ablasyonda damara lif yerine ucunda ısıtıcı bölüm bulunan bir kateter yerleştirilir. Kateter radyofrekans enerjisiyle damar duvarını kontrollü bir sıcaklığa kadar ısıtır. Yaygın kullanılan sistemlerde ısıtıcı bölüm yaklaşık 7 cm uzunluğundadır. Damar bu uzunlukta bölümler halinde, her biri yaklaşık 20 saniye süren döngülerle kapatılır.
Cihaz duvar sıcaklığını sürekli ölçüp enerjiyi buna göre ayarlar. Bölümlü ve ölçümlü çalışma, uygulamanın öngörülebilir olmasını sağlar. Kateterin ve ısının damar boyunca nasıl uygulandığı radyofrekans ile varis tedavisi sayfasında da anlatılıyor.
Radyofrekans ile lazer arasındaki farklar neler?
Ortak noktaları farklarından fazladır. İkisi de lokal anestezi ile, kesi yapılmadan, iğne giriş yerinden uygulanır. İkisinde de damarın çevresine tümesan anestezi denen sulandırılmış uyuşturucu sıvı verilir. Sıvı hem ağrıyı önler hem de çevredeki deri ve sinirleri ısıdan korur. Tek bacak için işlem süresi çoğu zaman 30-60 dakikadır.
Farklar ayrıntıdadır. Başlıcaları şunlar:
- Enerji: lazer ışık enerjisini, RF ise elektrik akımından üretilen ısıyı kullanır.
- Uygulama biçimi: lazerde lif sürekli geri çekilir; RF'de damar yaklaşık 7 cm'lik bölümler halinde kapatılır.
- Ayar esnekliği: lazerde enerji damarın çapına göre santim santim ayarlanabilir; RF'de sıcaklık cihaz tarafından sabit tutulur.
- İşlem sonrası his: eski lazerlere göre RF'de daha az morluk bildirilmişti; yeni dalga boyu lazerlerle bu fark büyük ölçüde kapandı.
Çalışmalarda iki yöntemin damarı kapatma başarısı uygun seçilmiş kişilerde benzer bulunmuştur. Biri diğerinden genel olarak üstün değildir. Fark, tek tek kişilerin damar yapısında ortaya çıkar.
Sık gözden kaçan bir nokta da, radyofrekans mı lazer mi tartışmasında uygulayan hekimin deneyimidir. Bir yöntemi yıllardır düzenli kullanan bir ekip, o yöntemin ayarlarını ve olası sorunlarını iyi tanır. Merkezde hangi cihazın bulunduğu da seçimi doğal olarak etkiler. İki seçenek de aynı ilkeye dayandığı için bu durum tek başına bir dezavantaj sayılmaz.
Seçimi hangi bulgular belirler?
Karar Doppler ultrason bulgusuna göre verilir. Muayene masasında belirleyici olan budur. Hekim damarın çapını, deriye uzaklığını, kıvrımlı ya da düz seyrini, reflünün nereden başlayıp nereye kadar uzandığını ve derin toplardamarların sağlam olup olmadığını aynı muayenede, çoğu zaman ayakta yapılan bir Doppler incelemesiyle değerlendirir. Örneğin deriye çok yakın, yaklaşık 5 mm'den yüzeyel seyreden bir segmentte ısının deriyi etkileme olasılığı göz ardı edilmez. Çok kıvrımlı bir damarda ise kateter ya da lif ilerletmek zorlaşabilir. Damar çapı da önemlidir: 2-3 mm gibi ince bir gövde ile 12-15 mm'ye ulaşan geniş bir gövde aynı şekilde planlanmaz.
Radyofrekans mı lazer mi sorusuna bazen "ikisi de olur" cevabı verilir. Bu, belirsizlik değil, iki aracın aynı damarda benzer sonuç vereceği anlamına gelir. Böyle bir durumda kişinin tercihleri, işlem sonrası beklentileri ve hekimin pratiği belirleyici olur.
Böyle durumlarda termal ablasyon yerine köpük tedavisi, yapıştırma ya da birkaç yöntemin birlikte kullanımı düşünülebilir. Isı kullanmayan yapıştırma yöntemi için yapıştırma ile varis tedavisi yazısına bakabilirsiniz. Doppler raporunun bu karardaki yerini ise varis tanısında Doppler ve ultrasonografinin önemi yazısı anlatıyor.
Gebelik, aktif derin ven trombozu, yürümeyi kısıtlayan ciddi bir hastalık ya da bacak atardamarlarında ileri darlık gibi durumlarda her iki yöntem de ertelenebilir. Kan sulandırıcı kullanıyorsanız bunu mutlaka söyleyin; ilacı kendiniz bırakmayın, düzenlemeyi hekiminiz yapar.
İşlem sonrası süreç farklı mı?
Pek farklı değil. İyileşme süreci iki yöntemde büyük ölçüde benzerdir. Kişi işlemden sonra yürüyerek evine döner. Çoğu kişi 1-2 gün içinde günlük işlerine, masa başı işe ise genellikle birkaç gün içinde döner. Hekim çoğu zaman bir süre kompresyon çorabı ve her gün 30 dakika kadar yürüyüş önerir. İlk haftada neler beklendiğini varis tedavisi sonrası ilk hafta yazısında topladık.
Her işlemin olası yan etkileri vardır. Uyluk iç yüzünde morluk, damar boyunca ip gibi sertlik ve gerginlik hissi sık görülür; bunlar genellikle 2-3 hafta içinde azalır. Daha seyrek olarak deride kahverengi iz, ciltte uyuşma ya da karıncalanma şeklinde sinir tahrişi görülebilir. Pıhtı gelişmesi nadirdir ama sıfır değildir. Bu yüzden ilk kontrol çoğu zaman işlemden sonraki 1-2 hafta içinde Doppler ile yapılır.
Sık sorulan sorular
Hangisi daha az ağrı yapar?
İşlem sırasında iki yöntemde de tümesan anestezi kullanıldığı için çoğu kişi yalnızca iğne batışlarını hisseder. İşlem sonrası hissin daha çok uygulanan enerjiye ve kişinin hassasiyetine bağlı olduğu düşünülür. Yeni lazerlerle RF arasındaki fark çoğu kişide küçüktür.
Bir bacağa lazer, diğerine RF yapılabilir mi?
Teknik olarak mümkündür. Her bacağın damar yapısı farklı olabileceği için hekim her damar için ayrı karar verebilir.
Kapatılan damar yeniden açılır mı?
Uygun seçilmiş kişilerde damar çoğunlukla kapalı kalır. Yine de bir kısım segment zamanla yeniden açılabilir ya da başka damarlarda yeni varisler oluşabilir. Varis eğilimi devam ettiği için yılda bir kontrol çoğu kişiye önerilir.
Radyofrekans ve lazer, birbirine rakip değil aynı amaca hizmet eden iki araçtır. Hangisinin size uygun olduğunu Doppler bulgunuz ve damarınızın özellikleri belirler. Bacaklarınızda ağırlık, şişlik ya da belirgin varis varsa bir kalp ve damar cerrahisi uzmanına muayene olmak en sağlıklı adımdır; lazer yöntemiyle ilgili genel bilgi lazerle varis tedavisi sayfasında yer alıyor.
Bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgi verir; tanı ve tedavi yerine geçmez. Bacaklarınızda ya da damarlarınızda fark ettiğiniz bir değişiklik için bir kalp ve damar cerrahisi uzmanına başvurun.
Bilgilendirme notu
Bu yazı kalp ve damar cerrahisi kaynaklarına dayanan genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı için hekim muayenesi gereklidir. Varis şikâyetleriniz için randevu alabilirsiniz.