Yürürken Bacak Ağrısı: Kladikasyo Nedir?

Diyelim ki markete giderken yolun yarısında baldırınız kasılıyor, bir vitrinin önünde 2-3 dakika durunca ağrı geçiyor ve yürümeye devam edebiliyorsunuz. Aynı mesafede ağrı yeniden başlıyor. Yürürken bacak ağrısı bu düzenle tekrarlıyorsa, bacak atardamarlarındaki daralmaya bağlı kladikasyo akla gelen ilk olasılıklardandır. Bel kanalı darlığı, eklem sorunları ve toplardamar hastalıkları da benzer şikâyet yapabilir; ayrımı ağrının özellikleri ve basit testler sağlar.

Kladikasyo bir hastalık adı değil, bir belirtinin adıdır. Latince "topallamak" anlamındaki kelimeden gelir. Yürürken bacak ağrısını doğru tarif edebilmek, hekimin doğru teste yönelmesini kolaylaştırır. Ağrının nerede başladığı, kaç metrede ortaya çıktığı ve nasıl geçtiği en değerli ipuçlarıdır.

Kladikasyo ne demektir?

Kaslar dinlenirken az kanla yetinir. Yürümeye başlayınca ihtiyaç birkaç kat artar. Atardamarda daralma varsa kan akışı bu artışa yetişemez ve kas oksijensiz kalır. Oksijensiz kalan kasta kramp benzeri, sıkıştırıcı ya da yorgunluk tarzında bir ağrı başlar. Kişi durduğunda ihtiyaç azalır, akış yeniden yeterli hale gelir ve ağrı genellikle 2-5 dakika içinde geçer.

Tipik kladikasyonun üç özelliği vardır: her zaman egzersizle başlar, dinlenirken başlamaz; ayakta durmak geçmesi için yeterlidir, oturmak gerekmez; ve aynı tempoda yürüyünce hemen hemen aynı mesafede tekrarlar. Yokuş ya da merdiven çıkmak ve hızlı yürümek ağrıyı daha erken getirir. Altta yatan hastalık çoğu zaman periferik arter hastalığıdır.

Ağrının yeri neyi anlatır?

Ağrı, darlığın biraz aşağısındaki kas grubunda hissedilir. En sık görülen baldır ağrısıdır ve uyluktaki ya da diz arkasındaki atardamarlarda daralmayı düşündürür. Ağrı kalçada, kalça yanında ya da uylukta başlıyorsa darlık daha yukarıda, karın içindeki ana atardamarda ya da onun bacağa ayrılan dallarında olabilir.

Diz altındaki küçük atardamarlarda daralma, özellikle diyabetli kişilerde sık görülür. O zaman şikâyet ayak tabanında ya da ayağın ön kısmında hissedilebilir; sinir hasarı eşlik ediyorsa belirgin ağrı olmayabilir. İki bacakta birden başlayan kalça ağrısı, erkeklerde ereksiyon güçlüğüyle birlikteyse karın içindeki atardamarların incelenmesi gerekebilir.

Yürüme mesafesi neden önemlidir?

Yürüme mesafesi, ağrı başlamadan önce düz zeminde ve normal tempoda yürünebilen yoldur. Hekim için hem hastalığın ağırlığını hem de zaman içindeki seyri gösteren basit bir ölçüdür. 500 metreyi rahatça yürüyebilen biri ile 50 metrede durmak zorunda kalan biri arasında tedavi yaklaşımı farklı olabilir.

Muayeneye gitmeden önce 3-5 gün boyunca mesafeyi not etmek yararlıdır. Adım sayar bir telefon uygulaması ya da bildiğiniz bir güzergâh işinizi görür. Ağrının başladığı mesafeyi, durmak zorunda kaldığınız mesafeyi ve ağrının kaç dakikada geçtiğini yazın. Mesafenin birkaç hafta ya da ay içinde belirgin kısalması, değerlendirmenin öne alınması gerektiğini gösterir. Bazı merkezlerde mesafe, saatte yaklaşık 3 km hızda ve hafif eğimle çalışan bir koşu bandında ölçülür.

Her yürüme ağrısı damar kaynaklı mıdır?

Hayır. Yürürken bacak ağrısı yapan en az 3 farklı grup durum vardır ve bunları birbirinden ayırmak tedavinin yönünü belirler. 50 yaş üstünde bu durumların ikisi aynı kişide bir arada da bulunabilir.

Bel kanalı darlığı

Omurgadaki sinir kanalının daralması da yürürken bacakta ağrı, uyuşma ve güçsüzlük yapar. Buna nörojenik kladikasyo denir. Farkı şudur: ağrı yalnız ayakta durmakla da başlayabilir, geçmesi için durmak yetmez, oturmak ya da öne eğilmek gerekir. Alışveriş arabasına yaslanarak yürüyünce rahatladığını söyleyen kişilerde bu olasılık güçlenir. Şikâyet genellikle belden ya da kalçadan aşağı yayılır ve geçmesi 10-15 dakika sürebilir.

Eklem ve kas kaynaklı ağrılar

Kalça ya da diz kireçlenmesinde ağrı eklemin kendisinde hissedilir, sabah ilk 10-20 adımda belirgin olabilir ve hava değişimiyle artabilir. Dinlenince hemen geçmeyebilir. Kas zorlanmaları ve tendon iltihaplarında ise belli bir hareketle ya da dokunmakla belirgin hassasiyet olur.

Toplardamar kaynaklı ağrı

Geçirilmiş derin ven trombozundan sonra derin toplardamarda kalıcı daralma varsa, yürürken bacakta patlayacakmış gibi bir dolgunluk ve ağrı gelişebilir. Buna venöz kladikasyo denir ve bacağı yükseltince rahatlar. Toplardamar yetmezliğinde ise şikâyet daha çok uzun süre ayakta kalınca ortaya çıkan ağırlık şeklindedir; yürümek çoğu zaman rahatlatır. Ayrıntılar için venöz yetmezlik nedir ve derin ven trombozu yazılarına bakabilirsiniz.

Hangi testler yapılır?

Muayenede kasık, diz arkası ve ayak nabızları kontrol edilir, bacakların rengine ve ısısına bakılır. Ardından ayak bileği kol indeksi ölçülür: ayak bileğindeki tansiyon koldaki tansiyona oranlanır. Oranın yaklaşık 0,9'un altında olması atardamar darlığını düşündürür. Bazen dinlenirken normal çıkan değer, 5 dakikalık bir yürüyüş ya da koşu bandı testinden sonra belirgin düşer; bu da tanıya yardım eder.

Darlığın yerini görmek için renkli Doppler ultrason yapılır. Girişimsel tedavi planlanıyorsa tomografi ya da manyetik rezonans anjiyografi istenebilir. Bel kanalı darlığından şüpheleniliyorsa bel bölgesinin manyetik rezonans görüntülemesi ve beyin ve sinir cerrahisi ya da nöroloji değerlendirmesi gündeme gelir.

Yürüme ağrısı nasıl azaltılabilir?

Atardamar kaynaklı kladikasyoda kulağa çelişkili gelse de en yararlı yaklaşımlardan biri düzenli yürümektir. Haftada en az 3 gün, 30-45 dakikalık seanslarda ağrı orta şiddete ulaşınca durup dinlenmek ve geçince yeniden yürümek önerilir. Program genellikle en az 12 hafta, yani yaklaşık 3 ay sürdürülür. Zamanla yan damarlar gelişir ve kaslar oksijeni daha verimli kullanmaya başlar. Düzenli hareketin damar sağlığına katkısı sporun damar sağlığındaki önemi yazısında da ele alınıyor.

Sigarayı bırakmak, kan şekeri, tansiyon ve kolesterolü kontrol altında tutmak hastalığın ilerleyişini yavaşlatır. Hekim gerekli görürse ilaç tedavisi başlar. Yürüme mesafesi çok kısaysa, dinlenme ağrısı ya da iyileşmeyen yara varsa damarı açmaya yönelik işlemler konuşulur. Kalp ve damar cerrahisinin ilgilendiği konulara hizmetler sayfasından ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Ağrı başladığında yürümeye devam etmeli miyim?

Kladikasyoda ağrı orta şiddete ulaşınca durmak, geçmesini beklemek ve sonra yürümeye devam etmek önerilir. Ağrıyı yok sayarak zorlamak ya da tamamen hareketsiz kalmak doğru değildir. Programınızı hekiminizle birlikte belirleyin.

Gençlerde de kladikasyo olur mu?

Daha seyrektir, ama olabilir. Yoğun sigara içen genç kişilerde ya da diz arkasında atardamarın kas tarafından sıkışması gibi nadir durumlarda görülebilir. Genç yaşta tekrarlayan yürüme ağrısı da değerlendirilmelidir.

Dinlenirken de ağrı oluyorsa ne anlama gelir?

Özellikle gece, uykuya daldıktan 1-2 saat sonra ayakta ve parmaklarda başlayan, ayağı yataktan sarkıtınca hafifleyen ağrı, dolaşımın dinlenirken bile yetersiz kaldığını gösterebilir. Muayene böyle bir durumda kısa süre içinde, birkaç gün beklemeden yapılmalıdır.

Yürürken başlayıp durunca geçen bir ağrı, çoğu zaman "yaşlılıktan" diye geçiştirilir. Oysa yürürken bacak ağrısı, bacak damarlarının durumu hakkında önemli bir bilgi taşır. Böyle bir şikâyetiniz varsa bir kalp ve damar cerrahisi uzmanına muayene olmak en sağlıklı adımdır; ani başlayan soğuk, solgun ve uyuşan bir bacakta ise vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır.

Bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgi verir; tanı ve tedavi yerine geçmez. Bacaklarınızda ya da damarlarınızda fark ettiğiniz bir değişiklik için bir kalp ve damar cerrahisi uzmanına başvurun.